Bí ẩn lớn nhất của tiền mã hóa: Danh tính thật sự của người sáng tạo Bitcoin
Gương mặt ẩn danh số
Vào ngày 3 tháng 1 năm 2009, lúc 18:15:05 UTC, Satoshi Nakamoto khai thác đồng Bitcoin đầu tiên. Satoshi, cái tên tương tự như Alexander Graham Bell với điện thoại, là người sáng tạo Bitcoin. Ông công bố ý tưởng này tới một cộng đồng nhỏ những nhà khoa học máy tính và hacker đam mê mật mã học hai tháng trước đó qua danh tính ẩn danh. Trước khi Bitcoin trở nên nổi tiếng, Satoshi đã hoạt động dưới bút danh này trên các diễn đàn và email, không tiết lộ vị trí, quốc tịch hay danh tính thật. Đến tháng 4 năm 2011, sau khi Bitcoin bắt đầu được chú ý, Satoshi gửi email cho một nhà phát triển, nói: “Tôi đã chuyển sang những việc khác,” và biến mất hoàn toàn.
Satoshi nói gì về Bitcoin?
Danh tính thật của Satoshi Nakamoto là một trong những bí ẩn lớn nhất thời hiện đại. Satoshi là ai? Tại sao chọn cái tên này? Và ông đã đi đâu? Người sáng tạo Bitcoin được cho là sở hữu hơn 1 triệu BTC, tương đương hàng chục tỷ USD vào tháng 3 năm 2021. (Lưu ý: Một số chuyên gia cho rằng Satoshi có thể là một nhóm nhà phát triển, không nhất thiết là một cá nhân, và giới tính của Satoshi cũng là một ẩn số.)
Manh mối về Satoshi nằm trong mã nguồn và khoảng vài trăm thông điệp ông để lại từ 2008 đến 2011, chủ yếu trên diễn đàn BitcoinTalk do ông tạo ra. Những thông điệp này, được cộng đồng nghiên cứu như một văn bản thiêng liêng, ban đầu chỉ được đọc bởi vài chục thành viên của Cryptography Mailing List – nhóm “cypherpunk” ủng hộ mật mã học để thúc đẩy thay đổi xã hội và chính trị.
Satoshi bắt đầu viết mã Bitcoin bằng ngôn ngữ C++ từ mùa xuân năm 2007. Năm 2008, ông chia sẻ ý tưởng với các nhà mật mã học phát triển b-money và Hashcash, sau đó công bố rộng rãi qua Cryptography Mailing List. Ban đầu, Bitcoin bị đón nhận với sự hoài nghi. Nhà mật mã học huyền thoại Hal Finney, người đầu tiên nhận Bitcoin từ Satoshi, nhớ lại: “Các nhà mật mã học đã thấy quá nhiều ý tưởng lớn từ những người thiếu kinh nghiệm, nên họ thường phản ứng tiêu cực.”
Whitepaper tháng 10 năm 2008 của Satoshi, dài 9 trang với các phương trình, giới thiệu giải pháp cho “vấn đề chi tiêu kép” – làm sao ngăn tiền số bị sao chép và chi tiêu nhiều lần như tệp MP3 trên Napster. Satoshi đề xuất một hệ thống ngang hàng (peer-to-peer) loại bỏ trung gian như ngân hàng hay công ty thẻ tín dụng, sử dụng blockchain – một sổ cái công khai ghi lại mọi giao dịch. Ông viết: “Tôi đang phát triển một hệ thống tiền điện tử hoàn toàn ngang hàng, không cần bên thứ ba đáng tin cậy.”
Ý tưởng phi tập trung của Bitcoin đặc biệt hấp dẫn vào năm 2008, khi cuộc khủng hoảng tài chính toàn cầu phơi bày sự bất ổn của hệ thống ngân hàng. Satoshi chỉ trích: “Vấn đề cốt lõi của tiền tệ truyền thống là sự phụ thuộc vào lòng tin. Ngân hàng phải được tin tưởng để giữ tiền và chuyển khoản, nhưng họ cho vay ồ ạt với dự trữ nhỏ.”
Theo dấu manh mối
Nhà báo, hacker và cơ quan tình báo đã phân tích mọi dấu vết Satoshi để lại. Ông từng tự mô tả trên một diễn đàn ngang hàng là người đàn ông 37 tuổi sống tại Nhật Bản – thông tin ít ai tin. Satoshi sử dụng các từ kiểu Anh như “favour”, “maths”, “flat” (căn hộ), và “bloody hard”, gợi ý ông có thể đến từ hoặc sống tại Anh. Ngoài ra, khối Genesis (khối Bitcoin đầu tiên) chứa tiêu đề từ The Times of London ngày 3/1/2009: “Chancellor on brink of second bailout for banks,” củng cố giả thuyết này. Tuy nhiên, đây có thể là “manh mối giả” cố ý.
Phân tích thời gian đăng bài của Satoshi cho thấy ông có thể ở múi giờ GMT (Anh), EST hoặc PST (Mỹ). Nhà nghiên cứu bảo mật Dan Kaminsky nhận xét với The New Yorker năm 2011: “Satoshi là một lập trình viên đẳng cấp thế giới, am hiểu sâu về C++, kinh tế, mật mã học và mạng ngang hàng. Hoặc đó là một nhóm người, hoặc ông ta là một thiên tài.”
Lật mở danh tính Satoshi
Nếu Satoshi là một cá nhân, ông thuộc nhóm lập trình viên hiếm có, chỉ vài chục người trên thế giới. Nhiều giả thuyết đã được đưa ra:
Dorian Satoshi Nakamoto: Năm 2014, Newsweek tuyên bố tìm thấy Satoshi là một nhà vật lý 64 tuổi ở California, nhưng ông này rõ ràng chỉ trùng tên. Satoshi (hoặc ai đó dùng tài khoản của ông) tái xuất trên BitcoinTalk để phủ nhận: “Tôi không phải Dorian Nakamoto.”
Craig Steven Wright: Một doanh nhân Úc tự nhận là Satoshi, nhưng bị nghi là kẻ lừa đảo tài tình, theo Wired năm 2019.
Hal Finney: Nhà mật mã học tiên phong và người dùng Bitcoin đầu tiên, qua đời năm 2014 vì ALS. Ông phủ nhận là Satoshi, khẳng định phong cách lập trình của mình (dùng C) khác với Satoshi (dùng C++).
Nick Szabo: Nhà phát triển Bit Gold và khái niệm hợp đồng thông minh, nhưng luôn phủ nhận liên quan. Szabo hoạt động công khai dưới tên thật, không có lý do để dùng bí danh cho Bitcoin.
Len Sassaman: Nhà mật mã học tài năng tự sát năm 2011 sau trầm cảm. Hai tháng trước, Satoshi gửi email bí ẩn: “Tôi có thể sẽ không xuất hiện trong tương lai.”
Tại sao Satoshi muốn ẩn danh?
Nếu còn sống, Satoshi có lý do để giấu mặt:
Rủi ro pháp lý: Chính phủ Mỹ coi việc tạo tiền tệ cạnh tranh đồng USD là bất hợp pháp. Năm 2007, các nhà sáng lập e-Gold bị truy tố vì không ngăn chặn rửa tiền.
Tài sản khổng lồ: Với hơn 1 triệu BTC, Satoshi có thể là người giàu nhất thế giới nếu giá Bitcoin tiếp tục tăng. Tuy nhiên, blockchain cho thấy số Bitcoin của Satoshi từ những ngày đầu chưa từng được chuyển hay sử dụng – một kho “tiền bị mất” trị giá hàng chục tỷ USD.
Kết luận
Satoshi Nakamoto để lại Bitcoin – một sáng tạo trị giá hàng nghìn tỷ USD – cùng vài trăm thông điệp và bí ẩn về danh tính. Ông có thể là một trong các nghi phạm, một người chưa từng bị nghi ngờ, hoặc đã qua đời. Câu nói của Satoshi trên BitcoinTalk năm 2010 về “lost coins” – “Nó chỉ làm giá trị đồng coin của mọi người tăng nhẹ. Hãy xem đó như một món quà cho tất cả” – có thể là di sản cuối cùng của ông. Bí ẩn về Satoshi vẫn là câu chuyện hấp dẫn nhất của tiền mã hóa.